Τεχνολογία και ιδιωτικότητα: Τι πρέπει να ξέρουμε για τα δεδομένα μας

Η σύγχρονη πραγματικότητα κινείται γύρω από τον ψηφιακό κόσμο. Από το πρωί που ανοίγουμε το κινητό μας μέχρι το βράδυ που «σερφάρουμε» στο internet ή χρησιμοποιούμε τις εφαρμογές του κινητού μας, αφήνουμε πίσω μας ψηφιακά αποτυπώματα. Κάθε like, κάθε αναζήτηση, κάθε κράτηση ή online αγορά καταγράφεται. Οι πληροφορίες αυτές συλλέγονται, αποθηκεύονται και χρησιμοποιούνται.

Πολλοί άνθρωποι νιώθουν αμήχανοι ή ανήσυχοι για το πώς χρησιμοποιούνται τελικά αυτά τα δεδομένα. Η αλήθεια είναι ότι δεν χρειάζεται πανικός. Η κατανόηση του τρόπου λειτουργίας τους και η εφαρμογή απλών πρακτικών μπορούν να μας παρέχουν έλεγχο, ασφάλεια και προστασία.

Πώς συλλέγονται τα δεδομένα μας

Τα δεδομένα που δημιουργούμε καθημερινά χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες:

Άμεσα δεδομένα: Πληροφορίες που δίνουμε εμείς συνειδητά, όπως προσωπικά στοιχεία κατά την εγγραφή σε μια εφαρμογή, likes και σχόλια στα social media, συμπλήρωση προσωπικών στοιχείων στις φόρμες των ηλεκτρονικών αγορών, κ.ά..

Έμμεσα δεδομένα: Πληροφορίες που συλλέγονται χωρίς να τις παρέχουμε ενεργά, όπως η τοποθεσία μας μέσω της ενεργοποίησης του GPS, οι ιστοσελίδες που επισκεπτόμαστε, ο χρόνος που ξοδεύουμε σε εφαρμογές ή οι προτιμήσεις μας σε διαφημίσεις.

Για να γίνουν περισσότερο κατανοητά τα παραπάνω, ας δούμε κάποια παραδείγματα από την καθημερινή μας ζωή. Όταν χρησιμοποιούμε το Facebook, το Instagram ή το TikTok, οι εταιρείες καταγράφουν τι βλέπουμε, ποια βίντεο παρακολουθούμε μέχρι τέλους, ποιες αναρτήσεις σχολιάζουμε, ακόμα και τον χρόνο που μένουμε σε μια σελίδα. Από την άλλη, οι εφαρμογές στο κινητό μας ζητούν συχνά ενεργοποίηση πρόσβασης σε κάμερα, μικρόφωνο ή επαφές. Ακόμα κι όταν δεν χρησιμοποιούμε αυτές τις εφαρμογές ενεργά, η πρόσβαση που έχουμε παραχωρήσει μπορεί να συλλέγει δεδομένα. Τέλος, είναι ευρέως γνωστά πια τα λεγόμενα cookies στο διαδίκτυο. Κάθε site που επισκεπτόμαστε μπορεί να αφήσει cookies ή trackers, τα οποία παρακολουθούν τις συνήθειές μας για διαφημιστικούς σκοπούς.

Πώς χρησιμοποιούνται τα δεδομένα μας

Η συλλογή δεδομένων έχει πολλαπλούς σκοπούς, μερικοί από τους οποίους είναι αναγκαίοι για την καλή λειτουργία των υπηρεσιών (π.χ., εξατομίκευση περιεχομένου ή αποθήκευση προτιμήσεων), ενώ άλλοι χρησιμοποιούνται για εμπορικούς λόγους ή διαφήμιση:

• Προσωποποιημένη διαφήμιση: Οι εταιρείες δημιουργούν προφίλ για να προτείνουν προϊόντα ή υπηρεσίες που ταιριάζουν στις προτιμήσεις των καταναλωτών. Ένα παράδειγμα είναι η εμφάνιση διαφημίσεων για αθλητικά είδη, αφού προηγουμένως εμείς έχουμε αναζητήσει αντίστοιχα προϊόντα στο διαδίκτυο.
• Ανάλυση συμπεριφοράς: Οι πλατφόρμες χρησιμοποιούν τα δεδομένα για να βελτιώσουν τις υπηρεσίες ή τα προϊόντα τους. Για παράδειγμα, αναλύοντας τον χρόνο που αφιερώνουμε σε κάθε ανάρτηση, τα clicks που κάνουμε ή τα likes μας, προσαρμόζουν αντίστοιχα το περιεχόμενό τους, βάσει των πληροφοριών για το τι θεωρούν οι καταναλωτές ελκυστικό.
• Δημιουργία προφίλ κοινού και ανάλυση προβλέψεων: Με βάση τις συνήθειές μας, οι εταιρείες μπορούν να προβλέψουν τις ανάγκες μας ή να εντοπίσουν τάσεις συμπεριφοράς.

Αν και αυτές οι διαδικασίες είναι συνήθως ουδέτερες ή ακόμα και χρήσιμες, η έλλειψη ενημέρωσης για τον τρόπο λειτουργίας τους δημιουργεί ανησυχία στους χρήστες.

Πρακτικά βήματα για προστασία της ιδιωτικότητας

Η προστασία της ιδιωτικότητας και των προσωπικών δεδομένων δεν απαιτεί εξειδικευμένες γνώσεις ή τεχνικό άγχος. Υπάρχουν απλές συνήθειες που μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο:

Ρυθμίσεις απορρήτου και περιορισμοί πρόσβασης: Ελέγχουμε τις ρυθμίσεις μας σε social media και περιορίζουμε την πρόσβαση σε τοποθεσία, κάμερα, μικρόφωνο και επαφές μόνο στις απαραίτητες εφαρμογές (π.χ. τοποθεσία στους χάρτες, επαφές στο viber, κτλ.) ή αυτές που χρησιμοποιούμε συχνότερα. Επιπλέον, αποφεύγουμε την κοινοποίηση «υπερβολικών» προσωπικών πληροφοριών online (είναι αυτονόητο ότι δεν πρέπει να γράφουμε στο προφίλ μας στο Fb -για παράδειγμα- τη διεύθυνση του σπιτιού μας ή τον αριθμό του τηλεφώνου μας).

Ισχυροί κωδικοί και έλεγχος ταυτότητας: Χρησιμοποιούμε διαφορετικούς και σύνθετους κωδικούς για κάθε λογαριασμό, ενεργοποιούμε τον έλεγχο ταυτότητας δύο παραγόντων (2FA), όπου αυτός παρέχεται, και αλλάζουμε τους κωδικούς μας ανά 3-6 μήνες.

Εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων με κρυπτογράφηση: Εφαρμογές όπως το Viber ή το WhatsApp προσφέρουν end-to-end κρυπτογράφηση, προστατεύοντας τα μηνύματά μας από τρίτους.

Η συνεχής ανησυχία για το ποιος παρακολουθεί τα δεδομένα μας μπορεί να δημιουργήσει ψηφιακό άγχος, το οποίο όμως είναι περιττό. Με την κατανόηση του τρόπου λειτουργίας, του σκοπού συλλογής των δεδομένων και με σωστή διαχείριση των επιλογών που κάνουμε και των προσβάσεων που δίνουμε, μπορούμε να παραμένουμε ασφαλείς, απολαμβάνοντας ταυτόχρονα τα εργαλεία που μας προσφέρει η ψηφιακή εποχή.